नागपुरात डीजे बंद! १ नोव्हेंबरपर्यंत बंदी — नियम, तारखा आणि भाजपमधलाच वाद

ByAAN Desk

नागपूरकरांनो, यंदाच्या गणेशोत्सवासाठी डीजे बुक करण्याचा विचार करत असाल, तर थांबा. नागपूर पोलिसांनी शहरभर आवाजच बंद करून टाकला आहे — आणि तो थेट नोव्हेंबरपर्यंत सुरू होणार नाही.

३ सप्टेंबर २०२६ रोजी पोलीस आयुक्त विश्वास नांगरे पाटील यांनी संपूर्ण सण-उत्सव हंगामासाठी डीजे, डॉल्बी सिस्टीम आणि लेझर लाईटवर बंदी घालणारा आदेश जारी केला — गोकुळाष्टमीपासून थेट दिवाळीपर्यंत. नागपूरने अलीकडच्या काळात पाहिलेला हा सर्वात कडक आदेश आहे, आणि याने भाजपमध्येच फूट पाडली आहे. सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या अर्धवट माहितीऐवजी, पोलिसांच्या स्वतःच्या अधिकृत प्रेस नोटमधून काय म्हटलं आहे, ते इथे सविस्तर वाचा.

थोडक्यात

काय बंदडीजे सिस्टीम, डॉल्बी साऊंड, प्लाझ्मा साऊंड, प्रेशर/मिड-बेस मल्टी-स्पीकर सिस्टीम, मॉडिफाईड साऊंडसिस्टीम वाहने, बीमलाईट, लेझर बीमलाईट
अंमलात कधीपासून४ सप्टेंबर २०२६, रात्री १२:०० वाजल्यापासून
अंमलात कधीपर्यंतडीजे/डॉल्बी/साऊंड सिस्टीमसाठी १ नोव्हेंबर २०२६, रात्री ११:५९ पर्यंत. बीम व लेझर लाईटसाठीही अधिकृत आदेशाच्या मजकुरात हीच १ नोव्हेंबरची तारीख आहे, पण काही वृत्तसंस्थांनी (ANI, Asianet इ.) बीम/लेझर लाईटसाठी फक्त ३ ते ८ सप्टेंबर असा कमी कालावधी नमूद केला आहे. हा तपशील अद्याप निश्चित झालेला नाही — नागपूर पोलिसांकडून स्पष्टीकरण येईपर्यंत लेझर लाईट बंदीची शेवटची तारीख अपुष्ट (unverified) समजावी.
कायदेशीर आधारभारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता (BNSS), २०२३ चे कलम १६३ + पर्यावरण संरक्षण कायदा, १९८६ + ध्वनी प्रदूषण (नियमन आणि नियंत्रण) नियम, २०००
सूट कोणालाकायदेशीर डेसिबल मर्यादेत चालणाऱ्या साऊंड सिस्टीमला
पर्याय म्हणून सुचवलेलेढोल-ताशा, बँड, सनई, भजन
शिक्षानियम मोडल्यास लागू कायद्यानुसार कारवाई

नेमकं काय बंद आहे

नागपूर पोलीस आयुक्तालयाने ३ सप्टेंबर रोजी जारी केलेल्या अधिकृत प्रेस नोटमध्ये बंदी घातलेल्या उपकरणांची नावानिशी यादी दिली आहे — डीजे सिस्टीम, डॉल्बी साऊंड सिस्टीम, प्लाझ्मा साऊंड सिस्टीम, प्रेशर/मिड-बेस मल्टी-स्पीकर सिस्टीम आणि कोणतेही मॉडिफाईड साऊंडसिस्टीम वाहन, तसेच बीमलाईट आणि लेझर बीमलाईट.

हा आदेश उत्सव साजरा करण्यावर किंवा संगीतावरच बंदी नाही — ध्वनी प्रदूषण (नियमन आणि नियंत्रण) नियम, २००० मध्ये ठरवलेल्या डेसिबल मर्यादेत चालणाऱ्या साऊंड सिस्टीमला स्पष्टपणे सूट देण्यात आली आहे. बंदी आहे ती विशेषतः वाहनांवर बसवलेल्या उच्च-डेसिबल, मॉडिफाईड उपकरणांवर — जी सुरू केल्यावर सहज १०० डेसिबलच्या पुढे जातात.

डीजेऐवजी पोलीस प्रशासनाने आयोजकांना ढोल-ताशा, बँड, सनई आणि भजन यांसारख्या पारंपरिक वाद्यांचा वापर करण्याचं आवाहन केलं आहे.

हा आदेश कोणकोणत्या सणांना लागू आहे?

हा आदेश फक्त एका सणापुरता मर्यादित नाही. अधिकृत आदेशात पुढील सण-उत्सवांची नावं स्पष्टपणे नमूद आहेत — गोकुळाष्टमी, दहीहंडी, पोळा, तान्हा पोळा, ताजुद्दीन बाबा उर्स (छब्बीशी), श्री गणेश उत्सव (आगमन आणि विसर्जन मिरवणुका दोन्ही), धम्मचक्र प्रवर्तन दिन, आणि दुर्गा उत्सव (आगमन आणि विसर्जन). धम्मचक्र प्रवर्तन दिनाचा उल्लेख नागपूरसाठी विशेष महत्त्वाचा आहे — दीक्षाभूमीवर साजरा होणारा हा दिवस शहरातील सर्वात मोठ्या एकदिवसीय गर्दीच्या कार्यक्रमांपैकी एक आहे, आणि आता तोही या आदेशाच्या कक्षेत येतो.

बंदी का, आणि आत्ताच का

आदेशात तीन प्रमुख कारणं दिली आहेत — मागील वर्षांमध्ये मंडळांचे पदाधिकारी, कार्यक्रम आयोजक, राजकीय कार्यकर्ते आणि पोलीस यांच्यात साऊंड सिस्टीमवरून वारंवार निर्माण झालेला कायदा-सुव्यवस्थेचा तणाव; पर्यावरण संरक्षण कायदा आणि ध्वनी प्रदूषण नियमांचं स्पष्ट उल्लंघन; आणि बीमलाईट व लेझर लाईटमुळे निर्माण होणारा सुरक्षेचा धोका — ज्यामुळे वाहनचालकांसह सर्वसामान्य नागरिकांच्या डोळ्यांना तात्पुरता त्रास होऊन गर्दीच्या मिरवणुकांमध्ये अपघाताची शक्यता वाढते.

हा निर्णय एकाकी घडलेला नाही. याची ठिणगी बहुतांशी पुण्यात पडली — जिथे गणेशोत्सवापूर्वी मोठ्या आवाजातल्या डीजेविरोधात नागरिकांची चळवळ उभी राहिली, आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पुणेकरांना गणेशोत्सव “पूर्णपणे सांस्कृतिक पद्धतीने” साजरा करण्याचं जाहीर आवाहन केलं. या आवाहनानंतर राज्यभरातील भाजप नेत्यांनी डीजेविरोधात भूमिका घेण्यास सुरुवात केली, आणि हा सूर लवकरच नागपुरातही पोहोचला.

यामागे कायदेशीर आधारही आहे — मुंबई उच्च न्यायालयाने यापूर्वीही महाराष्ट्रातील सण-उत्सव काळात डीजे आणि मोठ्या आवाजातील संगीतावरील बंदी कायम ठेवली आहे. Professional Audio and Light Association या संघटनेने केलेली याचिका फेटाळताना न्यायालयाने स्पष्ट म्हटलं होतं — या सिस्टीम सुरू केल्या की आवाज सहज १०० डेसिबलच्या पुढे जातो, जो कायदेशीर मर्यादेच्या खूप बाहेर आहे, आणि “आवाजाची संस्कृती” हा घटनात्मक अधिकार नाही.

खरी गंमत: भाजपमध्येच एकमत नाही

इथेच ही बातमी स्थानिक पातळीवर खरोखर रंजक ठरते. या बंदीने नागपुरातील भाजपच्या स्थानिक गटातच स्पष्ट फूट पाडली आहे.

माजी महापौर संदीप जोशी हे डीजेमुक्त, ध्वनीप्रदूषणमुक्त उत्सवासाठी आग्रह धरणारे पहिले प्रमुख स्थानिक नेते होते — रुग्णांना होणारा त्रास, हृदयविकाराचा धोका आणि श्रवणशक्तीचं नुकसान यांचा हवाला देत. पोलिसांचा आदेश येण्याआधीच त्यांनी नागरिकांच्या स्वाक्षऱ्या गोळा करण्याची तयारी सुरू केली होती. जोशी हे मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या निकटवर्तीय मानले जातात, त्यामुळे त्यांची ही भूमिका राज्य नेतृत्वाच्या सुरालाच स्थानिक पातळीवर पुढे नेणारी ठरली.

पण भाजपमधीलच आणखी दोन ज्येष्ठ नेते या आदेशाला विरोध करत आहेत — ध्वनी नियंत्रणाच्या कल्पनेला नाही, तर हा विशिष्ट आदेश ज्या पद्धतीने राबवला जातो आहे त्याला:

  • मध्य नागपूरचे आमदार प्रवीण दटके यांनी बंदीलाच थेट विरोध केलेला नाही, पण “नियम सर्वांना सारखेच लागू व्हायला हवेत” असं म्हणत, हे निर्बंध विशेषतः हिंदू सणांच्या काळातच का लादले जातात, असा प्रश्न उपस्थित केला आहे.
  • भाजप नागपूर शहराध्यक्ष दयाशंकर तिवारी यांनी तर पोलिसांनी हा निर्णय पुन्हा तपासावा, अशी मागणी केली आहे — त्यांच्या मते हंगामी संपूर्ण बंदीऐवजी वर्षभर लागू होणारी डेसिबल मर्यादा ठरवावी, जेणेकरून डीजेवर पूर्ण बंदी न घालता, इतर कोणत्याही आवाजाच्या स्रोताप्रमाणे त्यालाही कायदेशीर मर्यादेत बांधता येईल.

जो मुद्दा सुरुवातीला केवळ ध्वनी प्रदूषणाचा होता, तो आता सत्ताधारी पक्षातच नियमांची समान अंमलबजावणी, सणांच्या वेळेवरून उपस्थित होणारे प्रश्न आणि संपूर्ण बंदी की डेसिबल मर्यादा — यावरील उघड वादात बदलला आहे.

नियम मोडल्यास काय होईल

नागपूर पोलिसांनी अंमलबजावणीबाबत स्पष्ट भूमिका घेतली आहे — नियमभंग करणाऱ्यांवर लागू कायद्यानुसार कारवाई केली जाईल. आदेशात आयोजक, मंडळांचे पदाधिकारी, साऊंड सिस्टीम चालक, वाहनमालक आणि बीम/लेझर लाईट चालवणारे — या सर्वांना जबाबदार धरण्यात आलं आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

नागपुरात गणेश चतुर्थी २०२६ साठी डीजेवर बंदी आहे का?
होय. नागपुरातील गणेशोत्सव आगमन आणि विसर्जन मिरवणुकांसाठी डीजे आणि डॉल्बी साऊंड सिस्टीमवर बंदी आहे — इतर सर्व प्रमुख सणांप्रमाणेच, १ नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत.

मंडळांना कोणतीही साऊंड सिस्टीम वापरता येईल का?
हो — ध्वनी प्रदूषण (नियमन आणि नियंत्रण) नियम, २००० मधील डेसिबल मर्यादेत चालणाऱ्या साऊंड सिस्टीमवर बंदी नाही. बंदी आहे ती उच्च-क्षमतेच्या, मॉडिफाईड उपकरणांवर (डीजे/डॉल्बी/प्लाझ्मा/मिड-बेस सिस्टीम) आणि बीम/लेझर लाईटवर.

नागपूरमधील डीजे बंदी कधी संपणार?
डीजे, डॉल्बी आणि इतर मॉडिफाईड साऊंड सिस्टीमसाठी हा आदेश ३/४ सप्टेंबर २०२६ च्या मध्यरात्रीपासून १ नोव्हेंबर २०२६ रात्री ११:५९ पर्यंत लागू आहे. बीम आणि लेझर लाईटसाठी अधिकृत आदेशातही हीच १ नोव्हेंबरची तारीख आहे, पण काही वृत्तांमध्ये फक्त ८ सप्टेंबरपर्यंतचा कमी कालावधी नमूद केला आहे — हा तपशील अपुष्ट असल्याने, बीम/लेझर लाईट वापरणार असाल तर तारखेजवळ पोलिसांकडून स्पष्टीकरण आहे का ते तपासून घ्या.

हा आदेश कोणत्या कायद्याअंतर्गत आहे?
भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता (BNSS), २०२३ च्या कलम १६३ अंतर्गत — जे जुन्या CrPC मधील कलम १४४ ची जागा घेणारं प्रतिबंधात्मक आदेशाचं कलम आहे — आणि याला पर्यावरण संरक्षण कायदा, १९८६ व ध्वनी प्रदूषण नियम, २००० यांचाही आधार आहे.

नागपुरात डीजेवर बंदी घालण्याची ही पहिलीच वेळ आहे का?
अलीकडच्या काळातील ही सर्वात व्यापक बंदी आहे — गोकुळाष्टमीपासून दिवाळीपर्यंतच्या संपूर्ण सण-उत्सव हंगामाला ती लागू आहे. पुण्यापासून सुरू झालेल्या राज्यव्यापी चर्चेनंतर हा निर्णय आला असून, महाराष्ट्रातील सण-उत्सव काळात डीजेवरील निर्बंधांना मुंबई उच्च न्यायालयाचाही आधीच पाठिंबा आहे.

ही बातमी सतत अपडेट होत आहे. बीम/लेझर लाईट बंदीच्या कालावधीबाबत (काही वृत्तांनुसार ती फक्त ८ सप्टेंबरपर्यंतच असल्याचं म्हटलं जातं) नागपूर पोलिसांकडून काही स्पष्टीकरण आल्यास, किंवा मिरवणुका सुरू झाल्यावर कारवाईचं वृत्त आल्यास, हे पान अपडेट केलं जाईल.

स्रोत

All About Nagpur वर संबंधित लेख: [तुमचा गणेशोत्सव २०२६ मार्गदर्शक / मारबत महोत्सव लेख / दीक्षाभूमी धम्मचक्र दिन कव्हरेज असल्यास लिंक जोडा]

Similar Posts

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

आपला ई-मेल अड्रेस प्रकाशित केला जाणार नाही. आवश्यक फील्डस् * मार्क केले आहेत